شبهات پيرامون حضرت ابولؤلؤ (رحمة الله علیه)

تعدادی از شبهات از سوی جماعت پیروان سقیفه درباره شخصیّت جناب ابولؤلؤ مطرح گردیده که توسط علماء شیعه پاسخ آنها بارها داده شده است و دیگر در اینجا لزومی بر تکرار آنها وجود ندارد و امّا آن کتبی که در عصر حاضر نوشته شده‌اند و منسوب به شیعه هستند و در آنها با بی‌حیایی تمام گفته‌اند که جناب ابولؤلؤ (رحمة الله علیه) خود کشی نموده‌اند و یا اینکه عمل مبارکی که انجام داده‌اند ترور بوده است⁽¹⁾ و امثال این شبهات مغرضانه و احمقانه را مطرح نموده‌اند، باید گفت: تألیف اینگونه کتب یا از سوی افراد غیر شیعه است و یا از سوی کاسه های داغ‌تر از آتش اصحاب وحدت که به دنبال ایجاد تفرقه در بین شیعیان هستند می‌باشد و دلیلی وجود ندارد که ما بخواهیم چیزی که مسلّم است را به اثبات برسانیم و این شبهات در کتب و مقالات مختلف، پاسخ داده شده‌اند، فلذا در اینجا از تکرار آن جواب‌ها خودداری می‌کنیم.⁽²⁾

لیکن دو نکته باقی می‌ماند که بیان آنها لازم است، زیرا در کتبی که به امثال این شبهات پاسخ داده شده کمتر به آنها توجّه شده است:

1) در پاسخ به اینکه برخی می‌گویند در پشت پرده قتل دومی (لعنة الله علیه) برخی از سیاستمداران دولت عمر (لعنة الله علیه) بوده‌اند که ابولؤلؤ را تحریک نمودند تا چـنـین کـاری را به انجام برساند، می‌گوییم: هـمیشه در هر خـیـانـتی که از سـوی سیاستمداران انجام می‌گیرد، اولاً: منافع بزرگی برای آن سیاستمداران وجود دارند که دست به چنین کاری می‌زنند، درحالی که در قضیّه قتل دومی (لعنة الله علیه) هیچ منفعت قابل توجّهی برای سیاستمداران دولت عمری به چشم نمی‌خورد که روی کار آمدن دولت عثمان (لعنة الله علیه) بخواهد به آنان برساند، و ثانیاً: حتّی بر فرض وجود منفعت، این طبیعت کار است که از سوی سیاستمداران به شخص مجری که کار اصلی را او انجام می‌دهد، وعده هایی داده می‌شود که کمترین آن محفوظ بودن جان او و اطرافیانش و پس از آن پُست و مقام و یا مال و ثروت هنگفتی می‌باشد که ارزش به خطر انداختن جانش را داشته باشد، در حالی هیچکدام از موارد فوق در قضیّه کشته شدن دومی (لعنة الله علیه) توسّط حضرت ابولؤلؤ (رحمة الله علیه) وجود ندارند و حتّی آنها به دختر بچّه خردسال ابولؤلؤ که هیچ ارتباطی به کشته شدن دومی ملعون نداشت رحم نکردند و غیر از اعضای خانواده، حتّی برخی از دوستان ابولؤلؤ را هم کشتند. پس این مطلب نیز شبهه‌ای عاطل و کاملاً بی‌اساس است.

2) اینکه بعضی گویند: تمدیح ابولؤلؤ (رحمة الله علیه) از سوی شیعیان از قرن ششم به بعد به وجود آمده و پیش از آن چنین چیزی وجود نداشته است، سخنی کاملاً پوچ و بی‌دلیل است و تنها دلیل آنها این است که اخبار مربوطه به تشیّع جناب ابولؤلؤ (رحمة الله علیه) و آمدن او به کاشان و همچنین قضیّه به درک واصل نمودن دومی ملعون در آسیاب، از قرن ششم به بعد در کتب تاریخی شیعه دیده می‌شوند.

در پاسخ می‌گوییم: درست است که اینگونه اخبار اغلب از قرن ششم به بعد در کتب معتبره شیعه به چشم می‌خورند، ولیکن ای صاحبان عقل آیا غیر از این است که باید کسانی بوده باشند که اینگونه اخبار و روایات را تا قرن ششم حفظ کرده باشند تا علمای شیعه بتوانند آنها را از قرن ششم به بعد در کتبشان ذکر کنند؟!

در ثانی اینگونه مطالب قطعاً در کتب قدماء موجود بوده است ولیکن یا آن کتب به دست ما نرسیده‌اند و یا چه بسا که جزء صدها نسخ خطّی موجود در کتابخانه های مربوطه هستند که به چاپ نرسیده‌اند و علی کل حال اینکه اینگونه مطالب در کتبی که قبل از قرن ششم تألیف گردیده‌اند، کمتر به چشم می‌‌خورند، دلیل عقلایی بر عدم اعتقاد شیعیان به اسلام حضرت ابولؤلؤ (رحمة الله علیه) و مطالب امثال آن در قبل از قرن ششم نمی‌باشد و هیچ دلیل موجّهی بر متّهم کردن شیعیان به جعل نمودن اخبار در مدح ابولؤلؤ (رحمة الله علیه) و همچنین جعل اخبار مربوطه به کیفیّت به درک واصل شدن دومی (لعنة الله علیه) وجود ندارد. و این عقیده شیعیان مبنی بر مسلمان بودن و بلکه تشیّع جناب ابولؤلؤ (رحمة الله علیه) چنان دارای اصالت است که «ابن قتیبه» که از علمای متعصّب پیروان سقیفه است به اسنادش از «شبابة بن سوار» روایت می‌کند که گفت: از مردی رافضی (شیعه) شنیدم که می‌گفت: خدا ابولؤلؤ را رحمت کند، گفتم: آیا بر یک مرد مجوسی (زرتشتی) که عمر بن خطاب را به قتل رساند ترحّم می‌کنی؟ گفت: «کانَت طعنتُه لِعُمَر إسلامَه» همان ضربه‌‌ای که او به عمر زد، دلیل بر مسلمان بودن اوست.⁽³⁾

از این روایت که حدوداً زمان استماع آن مربوط به اواخر قرن دوم هجری و عصر ائمه اطهار (علیهم السلام) می‌شود، می‌توان فهمید که ابولؤلؤ (رحمة الله علیه) تا زمان متّصل به حضورش در مدینه مورد تمجید و تمدیح شیعیان امیرالمؤمنین (علیه السلام) بوده است و از کلام این شیعه تیز بین خطاب به راوی حدیث مذکور می‌توان فهمید که جناب ابولؤلؤ (رحمة الله علیه) در حقیقت مسلمان و از شیعیان امیرالمؤمنین (علیه السلام) بوده است و اساس تمام تهمت هایی که پیروان سقیفه به او زده‌اند همان طعن (ضربه‌اش) بر دومی (لعنة الله علیه) که موجب هلاکتش گردید، می‌باشد.

پس امثال این شبهات که قبل از قرن ششم تمدیحی از سوی شیعیان بر ابولؤلؤ (رحمة الله علیه) وجود نداشته است نیز از اساس باطل‌اند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

قرائن پيرامون روايت احمد بن اسحاق (عید نهم ربیع الاول)

روایت احمد بن اسحاق همانطور که بر اهل تحقیق واضح است به تنهایی از اعتباری برخوردار نیست، چون اولاً: ظاهراً سند روایت مذکور در بعضی نقلها مرسل⁽¹⁾ است و ثانیاً: افراد مجهول در میان راویان این حدیث دیده می‌شوند، افراد تضعیف شده از قبیل: کذّاب، جعّال، فاسد المذهب و غیرهم در سند این روایت وجود ندارند، بلکه افراد ناشناخته در سلسله اسنادش می‌باشند، اما قرائنی وجود دارند که دلالت بر اعتبار حدیث دارند و از این جهت می‌توان گفت که این روایت محفوف به قرائن است و اطمینان نوعی یا شخصی⁽²⁾ به همراه دارد.  امّا قرائنی که حول این روایت موجودند:

قرينه اوّل:

یکی از قواعد فقهی شیعه می‌باشد که از مهم ترین قرائن حول این روایت محسوب می‌شود و آن قاعده «مخالفة العامّة» می‌باشد، یعنی اگر دو خبر مختلف به ما رسید برای انتخاب خبر صحیح از آنها لازم است، چند مسئله را معیار قرار بدهیم که عبارتند از: موافق بودنش با کتاب (قرآن) و سنّت، مخالفتش با عامّه (پیروان سقیفه)⁽³⁾ و شهرت. البتّه در حقیقت شهرت که در بعضی کتب برای احادیث اعتبار دانسته شده به تنهایی برای هیچ روایتی اعتبار محسوب نمی‌شود، ولی اگر روایتی موافق قرآن و سنّت بود و همچنین مخالف قول و اجماع پیروان سقیفه بود، شهرت آن را نیز می‌توان اعتباری و امتیازی برای روایت دانست، ولی اگر روایتی مشهور بود ولی آن دو خصوصیّت دیگر را نداشت، شهرت هیچ اعتباری برای روایت به وجود نخواهد آورد و چه بسا روایت و یا خبری شهرت یافته باشد ولی ناصحیح و غلط باشد و مهمترین ملاک ما در انتخاب روایت صحیح همان موارد اول و دوم که ذکر کردیم می‌باشند و در روایات بسیار زیادی به آنها اشاره شده است که در اینجا به چند مورد از آنها اشاره می‌کنیم:

1) امام صادق (علیه السلام) فرمودند: زمانی که به شما دو حدیث مختلف رسید، پس آنچه که مخالفت با (عمل و سیره) این قوم (پیروان سقیفه) دارد را انتخاب کنید.⁽⁴⁾

2) شخصی به امام رضا (علیه السلام) عرض کرد: چگونه به دو خبر مختلف تظاهر کنیم؟ حضرت فرمودند: زمانی که به شما دو خبر متفاوت رسید، پس بنگرید که کدام یک از آنها مخالفت با عامّه دارد، پس آن را بر گزینید، و ببینید چه چیزی با اخبار آنها موافقت دارد. پس ردّش کنید.⁽⁵⁾

3) امام صادق (علیه السلام) فرمودند: زمانی که بر شما دو خبر مختلف رسید، پس آنها را به کتاب خدا (قرآن) عرضه کنید، پس آنچه که موافق کتاب خدا بود بگیرید و آنچه که مخالف کتاب خدا بود از آن بر حذر باشید، پس اگر آن دو خبر را در کتاب خدا نیافتید، آنها را به اخبار عامّه عرضه کنید، پس آنچه که موافقت با اخبار آنها داشت، از آن بر حذر باشید و آنچه که مخالف اخبار آنها بود، آن را برگزینید.⁽⁶⁾

4) امام صادق (علیه السلام) فرمودند: به خدا قسم که خداوند برای احدی خیری در تبعیّت از غیر ما قرار نداده است و قطعاً کسی موافق ماست که مخالف دشمنان ما باشد، و کسی که با دشمنان ما در قول یا عمل موافقت نماید، پس نه او از ماست و نه ما از او هستیم.⁽⁷⁾

با توجّه به احادیث فوق ما موظّف هستیم آنچه که مخالفت با پیروان سقیفه دارد را برگزینیم و در اینکه اجماع پیروان سقیفه بر به درک واصل شدن دوّمی (لعنة الله علیه)در روز 26 ذی الحجه است هیچ شکّی نیست و برخی از جهّال که سعی دارند این روایت را به هر نحوی ردّ کنند، بیش از 20 منبع از اخبار پیروان سقیفه را مبنی بر به درک واصل شدن آن ملعون در 26 ذی الحجه ارائه می‌دهند بدون آنکه توجّهی به اصول و قواعد فقهی شیعه داشته باشند و قول به درک واصل شدن آن ملعون در نهم ربیع الاول تنها قول علماء شیعه است و حتّی یک نفر از علماء و مورّخین پیروان سقیفه آن را نپذیرفته‌اند، لذا بر ما به عنوان یک شیعه و پیرو اهل بیت (علیهم السلام) لازم است آنچه که موافق با پیروان سقیفه است را ترک کرده و آنچه که مخالف با آنها است را برگزینیم و به آن معتقد باشیم.

قرينه دوّم:

این است که سید بن طاووس می‌فرمایند:

«لم أجد فيما تصفحت من الكتب إلى الان موافقة، أعتمد عليها للرواية التي رويناها عن ابن بابويه تغمده الله بالرضوان» بنا بر تفحّصی که در کتب مختلف تاکنون داشته‌ام، روایتی را موافق با عید بودن نهم ربیع الاول نیافتم، ولی به این مطلب به خاطر روایتی که آن را از ابن بابویه روایت کرده‌ایم اعتماد می‌کنم.

و از روایت فوق به «عظیمة الشأن»⁽⁸⁾ تعبیر می‌فرمایند.

از آنجایی که سید بن طاووس تنها به خاطر یک روایت از ابن بابویه به این مطلب اعتماد فرموده است، می‌توان فهمید که به احتمال قوی روایت نقل شده از جانب ابن بابویه صحیح السند و موثق بوده است.

البتّه لازم به ذکر است: در کتاب هایی که از مرحوم ابن بابویه (رحمة الله علیه) در این زمان در دسترس است، چنین روایتی یافت نشده است و احتمال می‌رود که ابن بابویه به جهت ملاحظات سیاسی خودش آن روایت را در کتبش نقل نکرده باشد و یا اینکه این روایت در آن دسته از کتابهای ایشان که از بین رفته‌اند بوده است، کتابهایی که طعمه آتش شده‌اند و یا به دلیل دیگری از بین رفته‌اند.

مسلّم این است که سید ابن طاووس (رحمة الله علیه) ثقه بوده و او فرموده است: آن روایت را از ابن بابویه (صدوق) روایت کرده‌ایم.

بنابراین روایت مذکور از ابن بابویه نقل شده است، اما به ما نرسیده است و نقل سید بن طاووس کفایت می‌کند و این روایت نیز علی رغم اینکه به دست ما نرسیده است مؤیّد روایت احمد بن اسحاق است و قرینه دیگری به شمار می‌رود.⁽⁹⁾

قرينه سوّم:

شهرت نزد فقهاست، نه به این معنا که بسیاری از فقها به این روایت استناد کرده‌اند، بلکه به این معنا که فقهائی چون مرحوم صاحب عروه و صاحب جواهر و غیر آنها در باب اغسال، غسل روز نهم ماه ربیع الاول را از اغسال مستحبّه خوانده‌اند و کسانی که قاعده «تسامح در ادلّه سنن»⁽¹⁰⁾ را قبول دارند و زیاد نیز هستند، استحباب غسل این روز را از این روایت استفاده نموده‌اند که تعدادی از آنها را نام می‌بریم.

مرحوم امام خمینی در کتاب «تحریر الوسیلة».⁽¹¹⁾

مرحوم شیخ انصاری در کتاب «الطهارة».⁽¹²⁾

مرحوم حضرت آیت الله خوئی در کتاب «الطهارة».⁽¹³⁾

آیت الله سید محمد رضا گلپایگانی در کتاب «هدایة العباد».⁽¹⁴⁾

آیت الله شیخ لطف الله صافی در کتاب «هدایة العباد».⁽¹⁵⁾

آیت الله سید محمد کاظم طباطبایی یزدی در کتاب «العروة الوثقی».⁽¹⁶⁾

و غیرهم از علماء که غسل این روز را مستحب دانسته‌اند. با توجّه به آنچه که بیان شد روایت احمد بن اسحاق مورد عمل بوده و در فقه نیز به آن استناد شده است.

قرينه چهارم:

این است که سید هاشم بحرانی (از علمای قرن دهم و یازدهم هجری) در کتابش از کتاب سلیم بن قیس هلالی جریان مفصّل قبل از مرگ دومی (لعنة الله علیه) را نقل می‌کند و تمام آنچه را که ایشان نقل می‌کنند اکنون در کتاب سلیم بن قیس موجود است به جز جمله آخر که در کتاب فعلی دیده نمی‌شود و آن این است که سلیم گفت: عمر (لعنة الله علیه) در آخر شب روز نهم ربیع الاول مرد.⁽¹⁷⁾ و ظاهر آن است که سید هاشم بحرانی این مطلب را از نسخه منحصر به فردی از کتاب سلیم بن قیس هلالی نقل کرده‌اند و این خود قرینه‌ای بسیار مهم به شمار می‌رود.⁽¹⁸⁾

قرينه پنجم:

این است که مرحوم محدث نوری در کتاب «مستدرک الوسائل» به نقل از نسخه منحصر به فرد و نایابی از کتاب «مسار الشعیة» از قول شیخ مفید می‌فرمایند:

«وفي اليوم التاسع منه، يعني: الربيع الاول، يوم العيد الكبير وله شرح كبير في غير هذا الموضع وعيد فيه النبي (صلی الله علیه وآله) وأمر الناس أن يعيدوا فيه ويتخذ فيه المريس، انتهى. وفيه اشارة إلى اعتبار الخبر المذكور.».⁽¹⁹⁾

روز نهم اين ماه (ربيع الاول) روز عيد بزرگی است و شرح مفصّلی دارد كه اينجا مجال بيان آن نيست. پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) اين روز را عيد گرفتند و به مردم نيز دستور دادند آن را عيد بگيرند، و در این کلام اشاره‌ای است به اعتبار روایت مذکور.

این سخن مرحوم شیخ مفید که مرحوم میرزا حسین طبرسی آن را بیان می‌کنند، نشان می‌دهد که روایتی همچون روایت احمد بن اسحاق از طرق معتبره به دست ایشان رسیده بوده که وی نسبت به متن آن اینچنین صریح بحث عید بودن نهم ربیع الاول را بیان می‌دارد، زیرا اهل علم می‌دانند که مرحوم شیخ مفید خبر واحد را حجّت نمی‌دانسته و تا خبری به صورت علمی به ایشان نمی‌رسید، آن را قبول نمی‌کردند.⁽²⁰⁾

فلذا این مطلب نیز قرینه‌ای می‌باشد بر صحّت روایت احمد بن اسحاق و دلالت بر این دارد که امثال این روایت به اسناد موثق نقل گردیده بوده که حتّی شیخ مفید آنها را پذیرفته‌اند.

قرينه ششم:

این است که مرحوم صاحب جواهر (شیخ محمد حسن نجفی) در کتاب «جواهر الکلام» در مورد فضل روز نهم ربیع الاول می‌فرمایند: «قد عثرت على خبر مسندا إلى النبي (صلی الله علیه وآله) في فضل هذا اليوم وشرفه وبركته وأنه يوم سرور لهم (علیهم السلام) ما يحير فيه الذهن، وهو طويل... وسيما مع كونه عيدا لنا وأئمتنا(علیهم السلام)» به خبر مسندی تا پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) دست یافتم در فضل این روز (نهم ربیع الاول) و شرافت و برکت این روز و اینکه این روز، چنان روز شادی اهل بیت (علیهم السلام) است که ذهن متحیّر می‌ماند، و متن آن طولانی است... و این روز علی الخصوص برای ما و ائمه ما (علیهم السلام) عید است.⁽²¹⁾

در اینجا جناب صاحب جواهر تصریح می‌فرمایند که به خبر «مسندی» دست یافته‌اند در مورد عید بودن روز نهم ربیع الاول که ممکن است این خبر «مسند» روایت احمد بن اسحاق یا روایتی غیر از آن باشد که علی کل حال مؤید روایت  احمد بن اسحاق که سندش در برخی مصادر «مرسل» است، می‌باشد.

و علماء شیعه در کتبشان به وجود روایات متعدّده در باب «عید بودن روز نهم ربیع الاول» در زمانهای گذشته تصریح کرده‌اند که در قبل اقوال برخی از آنها من جمله فرزند ارجمند جناب سید بن طاووس را از قول مرحوم علامه مجلسی بیان نمودیم.

همچنین به استثناء قرائنی که بیان شد ده‌ها روایت موثق در کتب معتبره موجود است که تأیید کننده مضامین مختلف این روایت شریفه است.

حال اگر این قرائن را در کنار یکدیگر قرار دهیم، اطمینان نوعی به صدور این روایت از امام معصوم (علیه السلام) به وجود می‌آید. این از جهت سند روایت.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

«بسم الله الرحمن الرحیم»

با عرض سلام، امروز با یک بحث بسیار مهم که در این ایام بر سر السنه خصوصاً اهل علم بسیار جریان دارد در خدمت شما عزیزان هستیم. مراد بحث مشهور رفع القلم است که در خصوص روز نهم ربیع الاول که یگانه عید عالم تشیع که در آن اظهار برائت از دشمنان اهل بیت به اوج می رسد و روز بسیار با فضیلتی است می باشد.

بحث را با یک سؤال شروع میکنیم:

عبارت «رفع القلم» در روايت احمد بن اسحاق چه مفهومی دارد؟

یکی از مهم ترین اشکالاتی که بر محتوای روایت احمد بن اسحاق وارد می‌کنند این است که می‌گویند: در این روایت آمده است: «وأمرت الكرام الكاتبين أن يرفعوا القلم عن الخلق كلهم ثلاثة أيام من ذلك اليوم ولا أكتب عليهم شيئا من خطاياهم كرامة لك ولوصيك»⁽¹⁾ (خدای تعالی می‌فرماید:) به فرشتگان نویسنده اعمال دستور دادم که از روز نهم ربیع الاول به مدّت سه روز قلم را از همه مخلوقات بردارند و چیزی از گناهان آنان را ننویسند (و این) کرامتی است برای تو و برای وصی تو. (علی(علیه السلام))

برخی در مقابل این روایت آیات و روایاتی را می‌آورند که دلالت بر نوشته شدن همه گناهان در نامه اعمال دارد و بعضاً هم روایاتی را که هیچ ربطی به این موضوع ندارد را برای اینکه به اصطلاح پاسخ مستند به این روایت داده باشند می‌آورند.

متأسفانه گاهی دیده می‌شود که به خاطر عدم فهم صحیح روایت بعضی از علماء مشهور هم این اشکال را به این روایت وارد می‌کنند و می‌گویند «رفع القلم» مترادف عبارت «رفع تکلیف» است!

در پاسخ می‌گوییم:

از «رفع القلم» تعبیرات مختلفی شده است که باید مورد برّرسی قرار گیرد ولیکن به هیچ وجه «رفع القلم» به معنای جواز گناه دانسته نشده است، مگر توسّط آنهایی که قصد ردّ نمودن این روایت شریفه را دارند و با توجّه به عباراتی همچون: «یوم التوبة»، «یوم الإنابة»، «یوم التزکیة»، «یوم الورع» و امثال آن در روایت مذکوره تردیدی باقی نمی‌ماند که به هیچ وجه معصیت کردن در این روز جایز نیست.

 و امّا تعبیراتی که از «رفع القلم» شده‌اند مختلف‌اند و ما در اینجا دو تعبیر أصح را بیان می‌نماییم:

آنچه که بعضی به آن معتقدند و به نظر ناصحیح هم نیست این است که می‌گویند: در رفع القلم بحث این امر نیست که شیعیان اجازه گناه داشته باشند، بلکه بحث در باب بخشش گناهان است، یعنی اگر شیعه‌ای مرتکب گناهی شد (نه اینکه اذن به گناه داشته باشد) گناه او به کرامت اهل بیت (علیهم السلام) بخشیده می‌شود.

توضیحاتی پیرامون این قول:

البتّه باید توجّه کرد که این تکرّم در رفع القلم برای بندگان مؤمن از طرف خدای تعالی می‌باشد که دارای عقل و درک و محبّت به خدای تعالی و ائمه اطهار (علیهم السلام) هستند و به خود اجازه نمی‌دهند که گناه کنند، زیرا همانطور که اگر یک فرد عاقل را تنها با یک کاسه سمّ در اتاقی گذاشتند و به او گفتند: اگر این سمّ را خوردی علی رغم اینکه باید مؤاخذه شوی تورا می‌بخشیم، او هرگز حتّی فکر خوردن این کاسه سمّ را نمی‌کند، ولی کسانی که ایمانشان به خدای تعالی ضعیف است، برایشان فرقی نمی‌کند که نهم ربیع الاول باشد یا دهم محرم و یا دیگر ایّام، آنها مشغول فسق و فجور خود هستند و حتّی اگر گناهانشان در این سه روز هم بخشیده شود، دردی از آنها دوا نمی‌کند، زیرا می‌خواهند با بقیّه ایّام چه کنند؟ بنابراین مراد از «رفع القلم» تنها بخشش گناهان است⁽²⁾ و گناه همچنان سمّیت خود را داراست و انسان را از قرب به خدای تعالی محروم می‌کند و روح او را سیاه می‌کند و علی رغم مؤاخذه نشدنش، با وجود تاریکی های گناه و رذائل اخلاقی که به سبب گناهان در او به وجود آمده است، مسلماً قبل از اینکه پاک شود وارد بهشت نخواهد شد و با توجّه به مطالب گفته شده، ایرادی بر رفع القلم وارد نیست و مغایرتی با عقاید شیعه ندارد.

اما آنچه که در نزد ما صحیح است:

رفع القلم تنها منحصر به روز نهم ربیع الاول و تا دو روز پس از آن نمی‌باشد، بلکه طبق روایات صحیحه و معتبره رفع القلم برای مؤمنان در تمامی ایّام وجود دارد، به این صورت که اگر بنده مؤمنی مرتکب گناهی شد، خدای تعالی تا هفت ساعت به او مهلت می‌دهد و ملائکه نویسنده اعمال را امر می‌فرماید که گناهش را ننویسند و اگر تا پایان هفت ساعت توبه نکرد، آنگاه گناهش نوشته می‌شود.⁽³⁾ لیکن این رفع القلم در روز نهم ربیع الاول به خاطر ارزش خاصّی که در نزد اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام) دارد از هفت ساعت به سه روز افزایش می‌یابد.

و محل نزاع اینجاست که آیا پس از سه روز گناهان در نامه اعمال نوشته می‌شوند یا نه؟

در پاسخ گفته می‌شود: اگر گناهان پس از سه روز در نامه اعمال نوشته شوند که بحثی باقی نمی‌ماند.

اما اگر معتقد شدیم که نوشته نمی‌شوند، این سؤال به وجود می‌آید که چگونه چنین امری ممکن است و حال آنکه آیات قرآن و روایات خلاف این را بیان کرده‌اند؟!

در پاسخ باید گفت: آنچه که با اعتقادات ما و آیات و روایات مغایرت دارد، حکم به جواز گناه است، نه بخشش گناهان توسط خدای ارحم الراحمین، چرا که دست پروردگار متعال در تمامی کارها باز است و اگر تمامی گناهان بنده‌اش را هم ببخشد تعجبّی ندارد و با استناد به آیاتی همچون: «فَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ*وَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ»⁽⁴⁾ نمی‌توان گفت که دست خدا در بخشش گناهان بسته است.

در هرحال حتّی اگر پروردگار متعال گناهان بنده‌اش را در این سه روز هم ببخشد، همچنان گناه، گناه است و موجب شقاوت و خسران.

گفتنی است که رفع القلم تنها به غدیر ثانی (نهم ربیع الاول) اختصاص ندارد و مثل همین تعبیر برای عید غدیر خم هم وجود دارد.

 از امام رضا (علیه السلام) روایت شده است که درباره روز عید غدیر خم فرمودند: «وهو اليوم الذى يأمر الله فيه الكرام الكاتبين أن يرفعوا القلم عن محبي أهل البيت وشيعتهم، ثلثة أيام من يوم الغدير ولا يكتبون عليهم شيئا من خطايا هم كرامة لمحمد وعلي والائمة (علیهم السلام)».⁽⁵⁾

(عید غدیر) آن روزی است که خدای تعالی در آن ملائکه نویسنده اعمال را امر می‌فرماید که قلم را از محبّین و شیعیان اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام) بردارند تا سه روز از روز عید غدیر خم و بر آنها چیزی از خطاهایشان را ننویسند (و این) کرامتی است برای پیامبر (صلی الله علیه وآله) و امیرالمؤمنین (علیه السلام) و ائمه اطهار (علیهم السلام).

لذا می‌توان گفت که هجدهم ذی‌الحجه (غدیر اول) و نهم ربیع الاول (غدیر ثانی) در این فضیلت باهم مشترکند.

بنابر تعابیر بیان شده از رفع القلم، هیچ ایرادی بر این لطف خدای تعالی به شیعیان در این روز بزرگ به خاطر کرامت اهل بیت (علیهم السلام) وارد نخواهد بود.

و امّا اگر گفته شود که در روایت احمد بن اسحاق عبارت «عن الخلق كلهم» آمده است که بنابر «أصالة العموم»⁽⁶⁾ دانسته می‌شود که منظور همه مردم اعم از کافر و مشرک و غیره هستند نه فقط مؤمنین، در پاسخ گفته می‌شود: اجرای «أصالة العموم» در صورتی صحیح است که هیچ قرینه‌ای در کلام معصوم وجود نداشته باشد و حال آنکه یافتن قرینه دالّ بر تخصیص «رفع القلم» برای شیعیان امر دشواری نیست.

از جمله قرائنی که در روایت احمد بن اسحاق می‌توان به آن اشاره نمود این است که تمامی محتوای این روایت که موبوط به بیان فضائل روز نهم ربیع الاول است در مورد شیعیان و محبّین اهل بیت (علیهم السلام) ‌است، پس چگونه ممکن است که تمامی فضائل ذکر شده در این روایت، خاصّ برای شیعیان باشد و در بینشان ناگهان فضیلتی برای تمامی مخلوقات من جمله کفّار و مشرکین و پیروان دیگر فرق ضالّه اعمّیت پیدا کند؟⁽⁷⁾

در ثانی دلیلی وجود ندارد که حتماً قرینه در خود روایت وجود داشته باشد، بلکه با تفحّص در روایات دیگر قرائن منفصله‌ای به دست می‌آید که دانسته می‌شود که این فضیلت و امثال آن مخصوص به شیعیان و محبّین اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام) است نه هیچ صنف دیگری⁽⁸⁾، کما اینکه درباره «رفع القلم» در روز عید غدیر خم این تخصیص زده شده است و از آنجا که غدیر ثانی در این فضیلت مثل غدیر اول است، می‌توان این تخصیص را از باب «تقدیم الأظهر علی الظاهر» قرینه‌ای منفصله که دلالت بر تخصیص «رفع القلم» در روایت احمد بن اسحاق برای شیعیان و محبّین اهل بیت (علیهم السلام) دارد دانست.

بنابر مطالبی که بیان شد هیچ ایرادی بر رفع القلم وارد نبوده و این عبارت مغایرتی با اصول و عقاید شیعه ندارد.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ