«بسم الله الرحمن الرحیم»

«آجرک یا بقیة الله»

با عرض سلام شهادت جانگداز پیغمبر اعظم (صلی الله علیه وآله) و همچنین امام مجتبی علیه السلام را به محضر امام زمان عزیزمان حضرت بقیة الله (ارواحنا لتراب مقدمه الفداء) و همچنین یکایک پیروان آن حضرت تسلیت عرض مینماییم.

چرا قول شهادت امام مجتبی (علیه السلام) در هفتم صفر دارای اعتبار قابل پذیرش نیست؟

چندین قرن از مطرح شدن هفتم ماه صفر به عنوان شهادت امام مجتبی (علیه السلام) می‌گذرد و خصوصاً در چند دهه اخیر عدّه قابل توجّهی از مؤمنین و حتی علماء بر این باورند که هفتم صفر روز شهادت امام مجتبی (علیه السلام) می‌باشد. مورخی که تنها روز معین شده در خصوص ولادت امام کاظم (علیه السلام) می‌باشد و بسبب این باور روز ولادت مبارک حضرت موسی بن جعفر (علیه السلام) در پرده‌ای از ابهام قرار می‌گیرد و امام مظلوم ما روز ولادتش با عزا و حزن بر محبینش می‌گذرد.

اما با یک تحقیق نه چندان پیچیده نکات غیر قابل اقماضی از قول به شهادت امام مجتبی (علیه السلام) در هفتم ماه صفر بدست می‌آید که بیانش برای اطلاع محققین و حتی سایرین مفید و قابل استفاده  است.

پیش از ورود به اصل بحث باید به این نکته اشاره کرد که افتراق بین شادی و غم و جشن و عزا یک مسئله مسلّم است و با حکمت الهی سازش ندارد که هم ولادت و هم شهادت معصومین (علیهم السلام) که بر هر پیرو راه حقّی لازم است در فرح و حزن آنان ترتیب اثر داده و شاد یا محزون باشد (که البته بر خود این مطلب ادله متعدده‌ای دلالت دارد؛ «یفرحون لفرحنا و یحزنون لحزننا») در یک روز واقع گردد.

در خصوص روز ولادت امام کاظم (علیه السلام) تنها روز معین هفتم صفر است؛ ولی درباره شهادت امام مجتبی (علیه السلام) قول اول، بیست و هشتم صفر بوده و بعدها بر مبنای نااستواری روز هفتم صفر تحت این عنوان قرار داده شده است.
پس پایبندی به حکمت ایجاب می‌کند که به مقتضای روز ولادت امام کاظم (علیه السلام) قول به شهادت امام مجتبی (علیه السلام) در بیست و هشتم صفر اخذ گردد.
و نکته دیگری که باید به آن توجه گردد این است که برخی گمان برده‌اند که ماههای محرم و صفر ماه گریه و عزاست و انگار در مخیّله‌شان نمی‌گنجد که غیر از عزا، کار دیگری در این ماهها انجام بدهند؛ البته این مطلب در خصوص ماه محرم به مقتضای حوادثی که در آن اتفاق افتاده و ادلّه‌ای که وجود دارد تاحدّی صحیح است؛ ولی در خصوص ماه صفر هیچ مبنایی ندارد. درست است که در ماه صفر نیز مصائب بسیاری بر آل الله واقع گردیده است؛ ولی پیرو واقعی آن است که در هر روز و هر لحظه از خود انعطاف نشان دهد و پشت سر مولا و آقای خود حرکت کند. اگر امروز شهادت بود و فردا ولادت، بتواند امروز همانگونه که مولا محزون است، او هم محزون باشد و فردا همانگونه که مولا صاحب فرح است، او هم شاد باشد. پس این تفکر را نیز باید از ذهن پاک نمود که ماه صفر مطلقا صفر الأحزان است.

اما اساس قول شهادت امام مجتبی (علیه السلام) در هفتم ماه صفر:

قدیمی ترین منبعی که در این زمینه تا به حال یافت شده کتاب «تثبیت الامامة»، تألیف: «سید قاسم بن ابراهیم الرسی» است که در سال 246 هجری وفات یافته است. وی که خود از نوادگان حضرت امام حسن مجتبی (علیه السلام) است، از علمای زمان خویش بوده که دارای تألیفات فراوانی است. گفتنی است وی از روات احادیث هم بوده است و بدون واسطه از حضرت موسی بن جعفر (علیه السلام) روایت نقل می‌کرده است. در پایان کتاب مذکور چنین آمده است:
«الامام الحسن (علیه السلام) ابوه الامام امیرالمؤمنین علی (علیه السلام)، أمه فاطمة الزهراء (سلام الله علیها)، ولادته: ولد فی المدینه لیلة النصف من شهر رمضان فی السنة الثالثة للهجره، القابه: التقی، الزکی، السبط، وفاته: توفی فی السابع من شهر صفر سنة خمسین من الهجرة»

مهمترین سند قابل توجه در خصوص شهادت امام مجتبی (علیه السلام) در هفتم صفر همین کتاب است و اما پس از او شهید اول این مطلب را در کتاب «دروس» ذکر کرده است و همچنین پس از او مرحوم کفعمی در «المصباح» و مرحوم علامه شیخ حسین پدر مرحوم شیخ بهایی در کتاب «وصول الاخبار الی اصول الاخبار» این مطلب را نقل نموده‌اند.

در حالی که پیش از شهید اول، در کتب تاریخی شیعی همچون «فرق ‌الشیعة» اسماعیل نوبختی، «المقالات و الفرق» سعد بن عبدالله اشعری، «اصول کافی» شیخ کلینی، «مسار الشیعة» شیخ مفید، «مصباح‌ المتجهد» شیخ طوسی، «اعلام‌ الوراء» و «تاج‌ الموالید» مرحوم طبرسی، «روضة الواعظین» فتال نیشابوری و «کشف ‌الغمة» اربلی، تاریخ وفات امام حسن مجتبی (علیه السلام) را آخر صفر یا ۲۸ صفر ذکر ‌کرده‌اند، اما از زمان شهید اول به بعد، هفتم صفر نیز در کنار ۲۸ صفر به عنوان روز شهادت آن حضرت (علیه السلام) مطرح شده است و عالمانی از شیعه همچون شیخ بهائی، جبل عاملی و پدرش شیخ حسین عاملی، کاشف الغطاء و صاحب جواهر به بیان این تاریخ می‌پردازند؛ اما با بررسی اسناد مرتبط با این دیدگاه، مشاهده می‌شود که اینان سخن شهید اول را در این ارتباط پذیرفته‌اند؛ ولی در اینکه مستند سخن شهید چیست، مطلبی در دست نیست و اساسی برای سخن او یافت نمی‌گردد. یک احتمال وجود دارد که سخن وی به کتاب قاسم الرسی (متوفی ۲۴۶ ق) مستند باشد که در قسمت پایانی آن کتاب (همانطور که ذکر شد) تاریخ شهادت امام مجتبی (علیه السلام) در هفتم صفر ثبت شده است؛ ولی در این گزارش چند نکته غیر قابل اغماض وجود دارد که صحّت آن را مورد تردید قرار می‌دهد:
1- کتاب «تثبیت الامامة» جناب «قاسم الرسی» درباره امامت امیرالمؤمنین (علیه السلام) است، نه تاریخ ولادت و شهادت امامان (علیهم السلام).
2- مطلبی که در پایان کتابش آمده، تاریخ شهادت امام هادی و امام عسکری (علیهما السلام) را هم ثبت کرده است؛ در حالی که «قاسم الرسی» پیش از امام هادی (علیه السلام) از دنیا رفت، بنابراین این مطلب پایانی کتابش از او نیست و معلوم نیست چه کسی آن را اضافه کرده است.
3- چون روز شهادت امام مجتبی (علیه السلام) به لحاظ تاریخ شمسی، مطابق نهم حَمَل (فروردین) بوده است و در خط کوفی به گونهٔ شکسته آن، سابع و تاسع همانند یکدیگر نوشته می‌شود، احتمالا سابع صفر به جای تاسع حَمَل، ثبت شده و این اشتباه در نسخه‌ای ثبت شده و آن نسخه به دوران شهید راه یافته و مستند گزارش او قرار گرفته است. (برخی از مطالب از مقاله‌ای منسوب به حجت‌ الاسلام یدالله مقدسی برگرفته شده بود)

با جمع فیما بین آنچه در ابتدا بیان شد و آنچه در انتها ذکر گردید؛ قول شهادت امام مجتبی (علیه السلام) در بیست و هشتم صفر قابل اطمینان‌تر و مستدل‌تر می‌باشد و قول هفتم صفر (با توجه به عدم بیان و پذیرش آن در منابع متقدم و سایر دلایلی که بیان شد) از ارزش کمتری در مقابل آن برخوردار است.

امیدواریم پروردگار متعال ما را از لغزش‌ها و انحرافات آخر الزمان در این لحظات آخر غیبت امام زمان (ارواحنا فداه) محفوظ و مصون بدارد.

«اللهم عجل لولیک الفرج»

تهیه و تنظیم:    www.khodadost.blogfa.com